آخرین مطالب

"اخلاق و اقتصاد" تلخیصی از نوشته دکتر تیمور رحمانی

"اخلاق و اقتصاد" تلخیصی از نوشته دکتر تیمور رحمانی اقتصادی - اجتماعی

  بزرگنمایی:

"اخلاق و اقتصاد" 

گزاره شایع: «ما ایرانیان ذاتا از نظر اخلاقی دارای عیب و ضعف هستیم و بسیاری از مشکلات اقتصادی و اجتماعی ریشه در این ضعف اخلاقی دارد.» 

 آیا خصلت فرهنگی و اخلاقی اشاره‌شده مختص ایرانیان است و امری تاریخی و به ارث رسیده از تاریخ و غیر‌قابل‌تغییر است؟ (2) آیا این خصلت فرهنگی و اخلاقی ریشه بسیاری از مشکلات اقتصادی و اجتماعی است؟ و (3) آیا پدیده‌های اقتصادی می‌توانند علت یا حداقل تشدیدکننده این خصلت فرهنگی و اخلاقی باشند؟

سرزمینی که فردوسی، رودکی، عطار نیشابوری،خیام، رازی، خوارزمی، سعدی، حافظ، مولوی، خواجه نصیرالدین طوسی و... را در خود پرورانده است و بخش بزرگی از آثار آنها سرشار از پند و اندرز و ترویج اخلاق بوده است نمی‌تواند موصوف به صفتی شود که در آن گزاره بیان شده است. 

اما چه ارتباطی بین آنچه اخلاق می‌نامیم و بی‌ثباتی اقتصاد کلان می‌توان تصور کرد؟ برای درک این ارتباط کافی است به این اصل کلی توجه کنیم که اخلاق پدیده‌ای شکل گرفته و در حال تحول در خلأ نیست و همان‌طور که بر پدیده‌های اقتصادی اثر می‌گذارد از آنها نیز اثر می‌پذیرد. 

طبیعی است که اگر بی‌ثباتی اقتصاد کلان به‌ویژه به شکل نوسانات قیمت‌ها بسیار محدود باشد، زیان‌های آشکار و ضمنی اشاره شده محدود بوده و اصطلاحا پایین‌تر از آستانه قابل‌تحمل است و همین موضوع سبب می‌شود که واکنشی دفاعی از جمله به شکل تغییر در اخلاق افراد جامعه رخ ندهد. اما هنگامی که بی‌ثباتی اقتصاد کلان تشدید می‌شود، زیان‌های اشاره‌شده نیز تشدید می‌شود. مثلا هنگامی که قیمت مسکن در یک فاصله کوتاه 30 درصد افزایش می‌یابد، کسی که مسکن خود را فروخته و تبدیل به پول نقد کرده است یا کسی که پول نقد داشته و تبدیل به مسکن نکرده است، احساس دچار زیان شدن برای او به‌طور قابل‌توجهی بالا خواهد بود.در چنین شرایطی زیان ناشی از بی‌ثباتی اقتصاد کلان و درد ناشی از آن برای اشخاص از آستانه قابل‌تحمل گذشته و اشخاص را وادار به واکنش دفاعی می‌کند که دارای پیامدهایی در اخلاق نیز خواهد بود. به‌عنوان نمونه، هنگامی که انتظارات تورمی بالا است و محصولی مانند برنج یا دارو کمیاب می‌شود، با وجود آنکه خرید بیش از نیاز و احتکار آن به قصد فروش به قیمت بالاتر امری غیر‌اخلاقی محسوب می‌شود، اما بسیاری از اشخاص قادر به خودداری از احتکار و کسب سود از این موضوع نیستند. به‌عبارت دیگر، صرف‌نظر کردن از سود اشاره‌شده به معنی تحمل زیانی ضمنی فراتر از آستانه تحمل آنها است و به همین دلیل اقدام به احتکار را ترجیح می‌دهند و این‌گونه بی‌ثباتی اقتصاد کلان تضعیف بنیان‌های اخلاقی را شکل می‌دهد. به‌عنوان نمونه‌ای دیگر، هنگامی که بی‌ثباتی اقتصاد کلان محدود است و شخصی به دوستان یا بستگان خود برای رفع مشکل آنها قرض‌الحسنه می‌دهد از این موضوع احساس مغبون بودن نمی‌کند؛ اما هنگامی که بی‌ثباتی اقتصاد کلان شدید است فرد قرض‌دهنده از قرض دادن خود و هر گونه تاخیر در بازپرداخت قرض خود احساس زیان می‌کند و شخص قرض‌گیرنده نیز اگر امکان تبدیل کردن پول به کالا یا دارایی داشته باشد که قیمت آن در حال افزایش است، وسوسه و انگیزه بازپرداخت با تاخیر را کسب می‌کند تا از آن قرض سود کسب کند یا از زیان ضمنی پرهیز کند و به همین دلیل زمینه پایبندی به اخلاق در انجام یک کار نیک در هر دو طرف تضعیف می‌شود. به‌عنوان نمونه‌ای دیگر، هنگامی که مثلا فردی اقدام به پیش خرید مسکن کرده است و بی‌ثباتی اقتصاد کلان سبب شده است وارد شدن در بازار سکه و ارز جذاب شود، ممکن است سازنده مسکن انگیزه‌ای بالا برای خرید و فروش ارز و سکه با استفاده از منابع مالی خریداران مسکن پیدا کند و در انجام تعهد خود تعلل کند و رفتاری غیر‌اخلاقی در رابطه بین خریدار و فروشنده پدیدار شود. در واقع، بازهم زیان ضمنی عدم‌وارد شدن در بازار سکه و ارز برای سازنده مسکن فراتر از آستانه تحمل او بوده و او را به ورود در این بازار و ارتکاب عمل غیر‌اخلاقی عدم‌تحویل مسکن به موقع خریداران مسکن را برای خود قابل‌قبول کند.

هرچه بی‌ثباتی اقتصاد کلان شدیدتر باشد و مدت بیشتری تداوم داشته باشد، به دلیل متضرر کردن مکرر افراد اثر آن در تخریب اخلاق نیز شدیدتر و پیامدهای زیان‌بار اقتصادی و اجتماعی آن نیز شدیدتر است.

بر این اساس، تلاش برای کنترل بی‌ثباتی اقتصاد کلان و در رأس آنها کنترل تورم امری ضروری نه فقط برای پرهیز از زیان اقتصادی، بلکه امری ضروری برای پرهیز از فروپاشی اخلاق است. نباید فراموش کرد که در جامعه‌ای فقیر از نظر سطح تولید سرانه این امکان وجود دارد که آنچه اخلاقی نامیده می‌شود حفظ شود؛ اما در جامعه‌ای دچار بی‌ثباتی اقتصاد کلان حفظ آنچه اخلاقی می‌نامیم، امکان‌ناپذیر است.

دکتر تیمور رحمانی
تلخیص از:
سرویس اقتصادی پایگاه خبری صبح ملت 
@sobhemelat
@dezfuln


نظرات شما

ارسال دیدگاه

Protected by FormShield

آخرین اخبار

وجود هر گونه بیماری پوستی در بیمارستان روانپزشکی تکذیب شد

تغذیه گروه های آسیب پذیر در بحران خوزستان را جدی بگیریم

دکتر روحانی در جلسه با مدیران ارشد بخش مسکن کشور: کاهش دغدغه مردم در بخش مسکن، در توسعه اشتغال و رشد اجتماعی کشور هم تأثیرگذار است

رییس جمهور آمریکا به توقیف کشتی انگلیسی در خلیج فارس واکنش نشان داد.

پس از ورود به ونزوئلا ظریف: آمریکا هر جا پا می‌گذارد ناامنی ایجاد می‌کند

تولید رایانه 35 دلاری که در کف دست جا می شود

حق امتیاز اپل برای دوربینی روی بند اپل واچ

بدون حضور خودتان در عکس سلفی بگیرید!

تداوم هوای گرم در بیشتر نقاط کشور

آتش‌نشانان پشت درهای بسته ساختمان‌های ناایمن

راهکارهای مناسب برای غلبه بر نگرانی

خط و نشان پلیس برای سلبریتی‌های بدحجاب در فضای مجازی

انتقال نمایشگاه‌های پرمخاطب به شهرآفتاب با موافقت دولت

رصد آنلاین زباله‌های پایتخت و نصب GPS روی خودروهای حامل

جواد حسینی برای وزارت آموزش و پرورش معرفی خواهد شد

دلایل ایجاد "بیماریهای دستگاه تناسلی"

چگونه می توانیم در اینستاگرام به یک اینفلوئنسر تبدیل شویم؟

زلزله در کمین تهران

خدمات عمومی بر روی تلفن همراه مردم میسر شد

هشدار پلیس فتا به شهروندان درباره خرید و فروش اینترنتی

برنامه جدید مهران مدیری برای شبکه خانگی

معاون میراث فرهنگی کشور: حفاظت از بافت تاریخی یزد در ارتقای امنیت ملی تأثیرگذار است

یوتیوب به تنهایی یک سوم از ترافیک جهانی اینترنت موبایلی را می بلعد

دیکتاتوری که محبوب شد"

"تحریم برای اقتصاد ایران همچون سرماخوردگی برای یک بیمار سرطانی است" نوشته: دکتر مسعود نیلی

روابط عمومی نیروی دریایی سپاه در اطلاعیه‌ای از توقیف یک فروند نفتکش انگلیسی در تنگه هرمز خبر داد.

کمبود فضای آموزشی، چالش جدی آموزش و پرورش ناحیه یک اهواز

کشتی انگلیسی توقیف شده، اصل عبور بی ضرر در تنگه هرمز را رعایت نکرد

دکتر واعظی در بازدید از نخستین نمایشگاه فرصت های ساخت داخل و رونق تولید

اسکولیوز رایج‌ترین اختلال ستون فقرات است

دانش آموزان تیزهوش، بهترین های کنکور را معرفی کردند

مهمترین ترکیبات غذایی ضد سرطان

کبد چرب چیست ؟

دانستنی هایی درباره گرمازدگی

مراقبت از کلیه ها

الگوهای اقتصاد مقاومتی در ایران

روش هایی برای افزایش بازدید کننده و فالوور در اینستاگرام

گام به گام بازاریابی سبز

ماهیت جدید بحران در عصر حاضر

به گزارش سازمان ملل متحد 820 میلیون نفر از گرسنگی شدید رنج می برند

قتل عام مردم اصفهان توسط تیمور لنگ/تهیه کننده علی غلامرضائی مدرس دانشگاه وپژوهشگرتاریخ ایران

فیس اپ خطرناک است

خواص پیاز در مقابل سرطان

سکنجبین بهترین نوشیدنی تابستان برای بدن

غذای مضر برای کبد

تابستان و معضل کودکان کار

بسوی دشت بهشت

انتقاد معاون وزیر ارتباطات از وزارت علوم

بزرگترین سرقت‌های اطلاعاتی جهان در دو دهه اخیر

ایران رییس بنیاد علمی اکو