آخرین مطالب

یادادشت مراد علی سعیدی پور؛ ایذه سرزمینی به درازای تاریخ فرهنگی

یادادشت مراد علی سعیدی پور؛ ایذه سرزمینی به درازای تاریخ

  بزرگنمایی:



ایذه سرزمینی به درازای تاریخ

پیشینه تاریخی ایذه به چند هزار سال قبل از میلاد منتهی می شود. دقیقا نمی توان گفت در چه زمانی ایذه در عرصه تاریخ ظاهر شده و چه قوم و تمدنی سنگ بنای نخستین آن را گذارده اند. دستیابی به این مهم نیاز به فراگیری چندین زبان از جمله سومری، عیلامی، آکدی، بابلی، آشوری، پهلوی، سریانی و یونانی و مددگیری از علومی چون باستان شناسی، جغرافیای طبیعی، مردم شناسی، زبان شناسی تاریخی و نژاد شناسی دارد همچنین باید از روند حفاری ها و کاوش های  انجام شده در نواحی مختلف ایران، عراق، هند، پاکستان، جمهوری های شوروی سابق، افغانستان و ترکیه اطلاع کامل داشت.


این کمترین، هیچ یک از دانش های نامبرده را نه دارد و نه اطلاع کافی در خصوص آنها دارد با این حال نوشته ای که در پی می آید حاصل کنکاش های دیگران است که از منابع مختلف گردآوری شده و احتمال خطا از طرف جمع آوری کننده محتمل بلکه حتمی است. چشم امید دارد بزرگواران بر او ببخشایند. نوشته اشاره ای گذرا به ایذه بعد از تقسیم به دو شهرستان ایذه و باغملک دارد. ایذه شهرستانی است با وسعت تقریبی 6189/8 کیلومتر مربع که در میان شهرستان های مسجدسلیمان، باغملک ِلردگان و اردل محصور است.

ایذه معرب ایذج بوده و صاحب قاموس فیروزآبادی آن را بر وزن حیدر ضبط کرده است. این سرزمین در گذشته های دور دارای اهمیت و اعتبار بوده چنان که گفته اند ایذه همان ایالت الیمائید یا الیمائیس قدیم است. دکتر سید محمد علی سجادیه ایذه را همان شهر ایدیده یا ایدیذ ایلامی و به معنای شهر کنار آب می داند. ایذه جزیی از سرزمین انشن یا آنشان یا آنزان (به معنی دارنده فر آسمانی) است و در روزگار حکومت ایلامی ها مرکز مهمی به شمار می رفته است چنان که تختی فی کوتر ناخونته (699 تا 717 قبل از میلاد) در سنگ نوشته های شوش و کولفرح خود را پسر شوتروک ناخونته و حاکم آنزان شوشو نکائید و نیز کورش  سر سلسله ی هخامنشیان که علیه مادها شورش کرد و آنها را سرنگون نمود با افتخار خود را فرمانروای آنشان می دانست.

همه شواهد و آثار به جای مانده از دوران گذشته همچون اشکفت سلمان، کولفرح، خنگ اژدر، او – گ- جن و قلعه گژدیمک و غیره که از حوادث روزگار و دست طغیانگر طبیعت جان به در برده اند مبین تمدنی درخشانند که در اعصار گذشته در این منطقه بوده است. این سرزمین در زمان هخامنشیان دارای اهمیت بوده، در زمان دارا سوم آخرین پادشاه هخامنشی که از اسکندر مقدونی شکست خورده ایذه یکی از مراکز عمده مقاومت در برابر سربازان مسلح و خونریز و حریص مقدونی بوده است آنچنان که مورخین اسکندر نوشته اند: او و نیروهای بی شمارش بعد از شکست دادن داریوش سوم در منطقه ای ما بین شوش و پرسپولیس که کوههای سر به فلک کشیده ای اطرافش را احاطه کرده بودند مورد محاصره قرار گرفت و اگر راهنمایی های اسیران نبود شاید مقدونیان از تنگناهای ایجاد شده جان سالم به در نمی بردند و نمی رفت آنچه بر پهندشت کشور آریاها رفت و نمی سوخت آن کاخ پادشاهان با عظمت (تخت جمشید) در شعله های آتش برای ارضای هوس زنی بدکاره.

همه تاریخ نویسان اسکندر نام آن شهر را که اسکندر در آنجا محاصره شد اکسین نوشته اند که در کنار رودخانه پازتیکریس بوده و محققین کنونی پازتیکریس را همین کارون می دانند. این سرزمین بعد از هخامنشیان هم اعتبار خود را حفظ کرده چنانکه از کشفیات به دست آمده از جای جای این ولایت مانند مجسمه مرد پارتی از شمی و جام گلین و کوزه هایی که از تخت کاشان به دست آمده و وجود نام هایی مانند هلاگون، الهک، تاشار، جه جه، ناشلیل، گژمرد و … بر می آید در زمان جانشینان اسکندر یعنی سلوکیان و بعد از آنها یعنی اشکانیان دارای اهمیت بوده است.

ایذه بعد از اشکانیان یعنی در زمان ساسانیان نیز دارای اهمیت فوق العاده ای بوده است نشانه های موجود در دوران ساسانیان که در جای جای این ولایت مانند آثار موجود در تنگ کرد واقع در منگشت و وجود آثار فراوانی در دهدز، قلعه سرد، آثار تنگ چوور در منطقه سید حدر، پل آبدوغ، آثار به جای مانده بر بلندای قله بیرون و وجود آثار وسیع که در منطقه سوسن همچون سم دلدل، نای کاخ چهل ستون در مال و یرون، جاده بین ده میرون و آب بید، آثاری در سر انبار، دو پایه پل به جای مانده پایین تر از ده شیخ، راه سنگچین در گل بر در، دو قلعه قدیمی در نزدیکی دست کرتان و آثار و قلعه ای در قلعه بیلوا و غیره پراکنده اند نشان از اهمیت ایذه در دوره ساسانیان دارد. از دیگر آثار به جای مانده از دوره ساسانی پلی بوده است که یاقوت حموی آن را جزو عجایب جهان به شمار می آورد و بر روی کارون بسته شده خور زاد نام داشت. آتشکده ای داشت که تا زمان هارون الرشید خلیفه عباسی روشن بوده است. ایذه در زمان ظهور اسلام آنچنان اهمیتی داشته که فتح آن یکی از اهداف سپاهیان مسلمان بود و توسط عبداله بن عامر فتح گردید.

پل ایذه در زمان حکومت شیعه مذ

هب آل بویه با هزینه 150 هزار دینار زر توسط ابوعبداله محمد بن احمد القی معروف به شیخ و وزیر رکن الدوله دیلمی مرمت گردید. پل را شاید شخصی به نام عبداله بن ابراهیم المسمعی که در اصفهان علیه خلیفه شورش کرد و می خواسته از پیش روی ارتش خلیفه به فرماندهی بدر الحامی که در امتداد شاهراهی که از ایذه می گذرد جلوگیری نماید (ابن اثیر) تخریب کرده باشد. اینک کسی جا و مکان آن پل را نمی داند نویسنده ی این سطور بر اساس حدس و گمان اما نه با آوردن دلیل و برهان تنها به دلیل نزدیکی تلفظ خور زاد با خدا فری، محل آن را در مکان پل کنونی خدافری در منطقه بازفت که ساختمانی بس عجیب و پلکانی قدیمی دارد، می داند!

مقدسی در قرن چهارم ایذه را یکی از بهترین شهرهای خوزستان می داند.

در کتاب حدود العالم من المغرب الی المشرق که در قرن چهارم نوشته شده است و قدیمی ترین کتاب جغرافیا به زبان فارسی است نام ایذه ثبت می باشد و در مورد آن آمده روستاهایی آبادان و خرم دارد و بر لب رود نهاده شده است و از وی دیباهایی بسیار خیزد و پرده مکه در آنجا کنند.

ابن بطوطه آن سیاح مغربی که در قرن هشتم و در زمان حکومت اتابکان لر از این شهر دیدن نموده و نام ایذه را مالمیر نوشته است و در این شهر با شیخ الشیوخ آن به نام شیخ نور الدین کرمانی ملاقات کرده اند و از پادشاه مالمیر به نام اتابک افراسیاب فرزند اتابک احمد به نیکی اید می کند که در قلمروش 460 خانقاه آباد کرده است. خواجه غزل سرای شیراز لسان الغیب حافظ در دیوانش نام این شهر رایاد می کند آنجا که می فرماید:

بعد از این نشگفت اگر با نکهت خلق خوشت

خیزد از صحرای ایذج نافه مشک ختن

حمدالله مستوفی ایذج را از اقلیم چهارم دانسته و نوشته شهری کوچک و گرمسیری است و هوایی بد ولی آبی گوارنده دارد. گابریل، ایذج را پایتخت مغروق قبل از پازارگاد کشور ایران می داند و وجود آثار بی شمار باستانی مالمیر باعث شده تا سرا وستن هنری لایارد کاشف شهر نینوا این محل را از نظر باستان شناسی جالب ترین موضع تمام سرزمین بختیاری قلمداد کند. ابودلف در سفرنامه اش نام شط ایذه را فم البواب می نویسد و می گوید دو فرسخی شهر ایذه گردابی است که چند رودخانه فصلی به آن می ریزند و هرگاه انسان و یا حیوانی در آن بیفتد آنقدر می چرخد تا هلاک شود سپس بدون آن که در آب غرق شود یا موج او را ببرد آب وی را به ساحل می اندازد. سید محمد علی امام شوشتری نام دریاچه ای را که در نزدیکی ایذه و در اثر بارندگی های زمستانی تشکیل می شود منگر بر وزن لشگر ضبط گردیده است. ایذه بعد از انقراض حکومت سلسله هزار اسب اتابکان که از سال 543 هجری قمری به مدت 284 سال در این سرزمین حکومت کرده اند و در سال 828 ه.ق به دست تیموریان منقرض گردیدند اهمیت خود را از دست داد و متروک گشت. در مورد متروک شدن ایذه مرحوم محمدعلی امام شوشتری اعتقاد دارد دلیل این ویرانی انقراض خاندان اتابکان به دست تیموریان بوده و از آن تاریخ به بعد مردم زندگی چادرنشینی انتخاب کرده اند.


از آثار اتابکان می توان قلعه مدرسه در نزدیکی پل شالو و چهار برجی قدیم که اینک پارک جنگل شده، طاق طویله پایین تر از نور آباد، آثاری در هلاگون و تنگ اتابکی، باغ اتابک در فالح، جاده اتابکان که دو بد سفیر روسیه در ایران معتقد است این جاده از ساخته های کیانیان و سلسله های ایرانی مقتدر پیشین است و اتابکان نمی توانسته اند این چنین اثری ماندگار را بنا نهند بعد از انتخاب زندگی چادر نشینی اثر و نشانه ای خاص در اینجا مشهود نیست جز اتفاق حوادثی که به طور خلاصه بیان می گردد. هنگام شورش افغانان به رهبری محمود و اشرف افغان بختیاریان با آنان به مقابله برخاسته اند. علی مراد خان بختیاری یکی از مخالفان سفاکی های نادر بوده که بعد از مقاومت های طولانی در برابر نادر از او شکست خورد و به قول نویسنده دره نادری با شهامت تمام در مقابل دیدگان مادر پیرش در شوشتر به سوی مرگ شتافت و به دست نادر گردن زده شد.

غیورترین سربازان نادر هنگام فتح قلعه قندهار از میان همین چادرنشینان بوده اند و علی مردان خان بختیاری آن سردار نامی نادر که بعد از مدتی پادشاهی نمود و سرانجام توسط کریم خان زند کشته شد از میان همین چادرنشینان برخاسته بود. بعد از مشروطیت کمپانی لینچ انگلیسی پلی بر روی کارون در محل کنونی پل شالو احداث نموده بود که برای مردم و منطقه اهمیت فراوانی داشت. پس از حاکم نشین شدن مالمیر مردم کم کم شروع به ساختن خانه در این منطقه نمودند تا این که در تیرماه سال 1314 هجری شمسی در زمان رضاشاه فرهنگستان نام قدیم آن ایذه را احیا کرد و بر آن نهاد. با پیروزی انقلاب اسلامی و شروع جنگ تحمیلی عراق علیه ایران جوانان این خاک خالصانه به قصد دفاع از میهن اسلامی از جان مایه نهاده و در این راه عزیزانی را تقدیم اسلام و میهن عزیزمان ایران نمودند


مراد علی سعیدی پور


نظرات شما

admin-magz

مرادطاهری میرقائد

باسلام وعرض ادب خدمت حضرتعالی،بسیارعالی بود،آرزوی سلامتی وشادکامی وموفقیت برای برادرارزشمندم.

۱۴۰۰/۰۸/۳۰

ارسال دیدگاه

Protected by FormShield

lastnews

خورشید گرفتگی کامل 2021 شنبه آینده رخ می‌دهد

ادعای مضحک رسانه دولتی ترکیه درباره جزایر سه گانه

لوگوی گوگل در تسخیر دانشمند ایرانی

هماهنگ کننده مقیم سازمان ملل در تهران: جامعه بین‌الملل در ارتباط با آوارگان افغان تماس بیشتری با ایران داشته باشد

وحیدی: دغدغه دولت و مجلس رفع تنگناهای معیشتی مردم است

تأکید مجدد پلیس بر رسمی بودن برگ سبز به عنوان سند خودرو

شهروندان از دست فروشان گوشت خرید نکنند

صدای مخاطب/ صبح ملت

روایتی از زندگی غلامحسین یوسفی در « چراغداران» رادیو فرهنگ

یادی از جواد بدیع‌زاده با پخش تصنیف "بوسه شیرین" در رادیو فرهنگ

نگاهی به «ثبت دانش و مهارت آسیاب های آبی» در رادیو فرهنگ‌

بررسی علل و عوامل فرار مغزها یا مهاجرت نخبگان در برنامه « بازتاب» رادیو فرهنگ

رئیس فراکسیون محیط زیست مجلس خبر داد اسناد واگذاری حریم تالابها به وزارت نیرو باطل شد اسناد واگذاری حریم تالابها به وزارت نیرو باطل شد

حضور تماشاگران در شهرآورد منوط به تایید ستاد ملی کرونا و وزارت بهداشت

قالیباف: دولت در این 100 روزه مجاهدانه تلاش کرد

نشست مشترک مجلس و دولت رئیسی: انسجام قوا یک تاکتیک نیست، بلکه یک راهبرد اساسی است

شهردار دزفول عنوان کرد: تلاش شهرداری برای ثبت دزفول به عنوان شهر جهانی کپو

دستوار ویژه دادستان جهت بازرسی از نانوایان و کنترل قیمت ها /12 نانوایی متخلف شناسایی و جریمه شدند

اولین نشست تولیدکنندگان صنایع دستی شهرستان دزفول در سال 1400برگزار شد

دستور خاندوزی برای تسریع در رسیدگی به شکایات مالیاتی تولیدکنندگان

هماهنگی برق رسانی به چندین طرح مهم در شهرستان هندیجان

اهدای اعضای "پرستار رامهرمزی" به زندگی سه نفر حیات بخشید

نمایش (اتل و متل یه بابا )به نویسندگی و کارگردانی آقای میثم ترکمند درتماشاخانه اهورا به روی صحنه می رود.

گمرگِ آبستن ما همچنان قصد زاییدن ندارد

طرح «صیانت» به مرکز پژوهش‌های مجلس برگشت خورد

توسط دادستان عمومی و انقلاب نقده اعلام شد معرفی مقصران مرگ خبرنگاران محیط زیست در سفر به نقده

در هیات دولت بررسی می شود پیش نویس آیین نامه معافیت خدمات آموزشی، پژوهشی و ورزشی از مالیات و عوارض

سخنگوی کاخ سفید مطرح کرد رویکرد بی‌ چون‌وچرای آمریکا در قبال مذاکرات احیای برجام

جلال زاده: برنامه تیم مذاکره کننده لغو تمامی تحریم‌های آمریکاست

رئیس اتحادیه طلا و جواهر: افزایش قیمت در بازار سکه و طلا صحت ندارد

نماینده روسیه: آمریکا آمادگی خود را برای لغو تحریم‌های ناسازگار با برجام اعلام کرده است

دستور وزیر در پی عکس منتشر شده از فرامرز صدیقی

انتخابات ریاست جمهوری فرانسه 2022: اریک زمور و  نامزدی در انتخابات ریاست جمهوری

دیوان عالی: راننده بی گواهینامه مشمول بیمه نمی شود

مردانی: هزینه تست تشخیص اومیکرون 15 میلیون تومان است

ماجرای بدهی 170میلیون دلاری سهامدار خارجی پتروشیمی مهرچیست؟

اعلام آمادگی یک خیر برای تأمین نیازهای آموزشی معلم دزفولی کودکان کار

راه های افزایش طول عمر باتری موبایل

گفتگوبا نخستین نویسنده ایرانی ،که کتاب‌هایش در «آمازون» بفروش رفته است

گرامیداشت سهراب سپهری در رادیو فرهنگ

عربستان، یورش رئیس رژیم صهیونیستی به حرم ابراهیمی را "تحریک آمیز" خواند

مصوبات کمیته اضطرار آلودگی هوای تهران اعلام شد

باقری: جمع‌بندی 6 دور مذاکرات قبلی یک پیش‌نویس است نه یک توافق

حضور"آبجی عطی" در جمع دوستدارانش

چین: تحریم‌کنندگان را به المپیک زمستانی دعوت نمی‌کنیم

دزپارت و برداشت از طلای سرخ

کاش «تاش» به آلومینای جاجرم بازگردد

موافقت رهبرانقلاب با استعفای آیت الله جنتی/ موسی‌پور رئیس شورای هماهنگی تبلیغات اسلامی شد

خدابخشی در برنامه رادیویی"در مسیر توسعه": ایجاد زیر ساخت های لازم برای سکونت دائمی در روستاها الزامی است

نشست فعالان حوزه رسانه با رئیس اداره ارشاد اسلامی شهرستان دزفول