آخرین مطالب

کتاب روضۀ المنجمین

کتاب روضۀ المنجمین فرهنگی - اجتماعی - خوزستان - علمی وفناوری - بخش ویژه صبح ملت نیوز - مقالات فرهنگی - مقالات علمی - دکتر عبدالامیر مقدم نیا - محمد باقر مقدم نیا

کتاب روضۀ المنجمین

  بزرگنمایی:






 

کتاب روضۀ المنجمین[1]

(درآمدی بر علم اعداد در ستاره شناسی با توجه به سابقه علم ریاضی، هیئت و نجوم در دزفول )

 «فَلَا أُقْسِمُ بِمَوَاقِعِ النُّجُومِ؛ وَإِنَّهُ لَقَسَمٌ لَّوْ تَعْلَمُونَ عَظِیمٌ؛ إِنَّهُ لَقُرْآنٌ کَرِیمٌ»[2]

هرچه در مورد ریاضیات و محاسبات در علم نجوم خوانده و شنیده ای را کنار بگذارید و با عینکی جدید به موضوع بنگرید.

در مقاله اول این کتاب خطی که به زبان فارسی بسیار قدیمی می باشد و فهم و برگرداندن جملاتش قدری مشکل است به 7 مقوله ریاضی در علم نجوم میپردازد من جمله:

1_جمع    2_تفریق     3_تضعیف     4 _تنصیف    5 _ضرب     6 _قسمت    7_میزان

تمامی این ها جزء محاسبات اصلی می باشند که به نوع حساب در علم نجوم محاسبات هندی می گویند. اما این برگ از علم ریاضی کمی نیاز به توضیح دارد؛

تضعیف به معنای مضاعف کردن آمده یعنی ( دو برابر کردن) است و تنصیف به معنای ( تقسیم بر دو کردن ) است. در این بین تنها مبهمی که برای ما می ماند میزان است. اگر در ابتدا به این کلمه بنگریم و بیاندیشیم شاید مراد از میزان توازن و مساوات باشد، اما این گونه نیست .

میزان همان آزمون و خطا در محاسبات ریاضی است؛ که تمامی جمع ، تفریق، تضعیف ، تنصیف ، ضرب و قسمت را شامل میشود.

در شمارش اعداد لفظی خاص وجود دارد؛ برای مثال: بعد از عدد 2 چه عددی است؟ قطعاً 3 اما در لفظ خواندن این اعداد برای گفتن عدد 3 که بعد از عدد2 قرار دارد کلمه زبر[3] بکار می بردند. می گفتند؛ زبر 2( یعنی عدد3)

و برای آنکه بگویند عدد قبل از 2 چیست؟ می گفتند ؛ زیر[4] 2 ( یعنی عدد 1)

هر چه از زیبایی محاسبات نجومی کهن بگوییم حق مطلب ادا نمیشود و نیز از حوصله این مقاله خارج است.

اگر بخواهم درمورد شخصیت‌های فاضل و نام آوری که از دیار دزفول سر برآورده و در علم اعداد، هندسه، ریاضیات، هیئت و نجوم سخن به میان آورده و یادی کنیم می توان از استاد رضا خلیفه (1180 _ 1280 ه ش) درس آموخته مکتب خاندان معزالدین معزی صاحب کتاب " اگر علم خواهی مرا بخوان فارابی "[5] که در کتاب خود به کاربرد هندسه و محاسبات در صنعت معماری اشارات مبسوطی داشته است؛ همچنین فاضل و عالم توانا سید حسین ظهیر السلام (1274 _ 1337 ه ق) [6]در علم نجوم دستی توانا داشته  و شاگردان در این خصوص پرورانده است .

از آیت اله حاج شیخ مصطفی عاملی نقل شده که علامه قرآن پژو، جناب آقای سید علی کمالی دستی در شناخت و ساخت اسطرلاب و رصد ستارگان داشته است و خود مدتی این علم را نزد علامه فرا گرفته است. (نقل از مجتبی مجاهدیان)

از دیگر افراد سرشناس این علم میتوان به حضرت ایت الله سید اسدالله نبوی اشاره کرد. نامبرده به علم ریاضیات آشنا و در محاسبات انواع قوس ها در معماری سنتی مجادلات و استدلال هایی با معماران داشتند. (نقل از حسام الدین نبوی و معمار آبروشن)

اما خالی از لطف نباشد که در این پژوهش به نقل از حضرت ایت اله حاج شیخ مصطفی عاملی ،اشاره به حضور شیخ بهایی در دزفول و توجه ایشان به ستاره شناسی به پردازیم؛ نقل است که شیخ بهایی در عهد صفویه به کرار به دزفول سفر و از کتابخانه نوه خویش که آن زمان ساکن دزفول بود بهره بردند . در مدت زمان اقامت شیخ بهایی در دزفول به علم ستاره شناسی از نگاه شیخ بهایی اشاراتی مفصل وارد شده است.(به نقل از عبدالامیر مقدم نیا ، کتاب خاندان جبل العاملی دزفولی)

محاسبات اعداد اعم از خانه های بروج و زمان ورود و خروج ماه و خورشید در منطقه رصد خانه، نحوه محاسبه مکان رصد خانه، اینکه چه خاکی برایش مناسب  و یا نامناسب است، کشف طالع افراد، کشف سعد و نحس بودن روز ها و پاسخ به این سوال که این روز ها ثابت هستند و یا متغیر؟ و ... در دست علم اعداد است.

 

 

                                                                                                                       و من الله التوفیق

تحقیق از:

نگین محمد علیزاده دزفولی . دانشجوی کارشناسی دانشکده اصول الدین دزفول

ویراستار: خانم ندا آل عبدی

 

 




تصویر ترسیم شده از استاد رضا خلیفه

تصویرگر استاد عزیز شاهمرادی

 http://www.dezfoolnews.ir/fa/News/4959/

http://www.sobhemellatnews.ir/fa/News/5042

 




ریاضیدان سید حسین ظهیرالاسلام




[1] .کتاب روضۀالمنجمین از شهمردان بن ابی الخیر رازی است که در سال 466 ه.ق تالیف شده است.                                                    

[2] . سوره واقعه/ آیه 75 / قرآن به جایگاه و فواصل ستارگان سوگند یاد کرده است و تأکید می‌کند که بدانید این سوگند بزرگی است و پس از آن عظمت قرآن کریم را به رخ می‌کشاند.

[3] .در ادبیات قرآنی زبر به معنای ضمه امده است . البته در زبان فارسی ، و همچنین میدانیم که برخی کلمات در زبان فارسی به دو و یا چند معنی در مکان مختلف بکار می روند.

[4] . زیر در ادبیات قرآنی به معنای کسره آمده است و بدیهی است که معنایش در علم نجوم نیز متفاوت است.

[5] .به نقل از کتاب آجرستان / انتشارات فرهنگستان هنر / گردآوری دکتر مکی نژاد / تهران / 1396

[6] . به نقل از جناب آقای فنایی




نظرات شما

ارسال دیدگاه

Protected by FormShield

lastnews

تقدیر آدم ها

قالیباف: قفل‌هایی که به صنعت هسته‌ای زده شده بود باز خواهد شد

توسط هلال احمر؛ ارزیابی خسارت آبگرفتگی در سه شهرستان خوزستان در حال انجام است

پیکر شهید فخری زاده در حرم حضرت معصومه (س) طواف داده شد

وزیر ارتباطات: سامانه جامع تجارت عملیاتی شد

معاون پارلمانی رییس جمهور: منابع اجرای طرح الزام دولت به پرداخت یارانه قابل وصول و پایدار نیست

دکتر جهانگیری در اجلاس شورای نخست وزیران شانگهای سخنرانی می کند

حرکت جنجالی کاپیتان النصر

یادی از نهم آذر، سالروز بازپس گیری جزایر سه گانه ایرانی در سال 1350

🔰حکیم و مریدان/این داستان: تاریخ تولد رُند !! ؛ به قلم سیدمحمد شاهزاده صفوی

شهادت جودوکار ایرانی محافظ شهید محسن فخری زاده

آن چه نباید درباره افسردگی باور کنید

ادعای بولتون برای توجیه جنایت ترور شهید فخری‌زاده

قالیباف: دشمن جنایتکار پشیمان نمی‌شود مگر با واکنشی قوی

مسافرت دانشجویان مبتلا به کرونا ممنوع شد/الزام دانشگاه ها به گرفتن تست PCR از دانشجویان

مستند روایت ایثار در دزفول ساخته شد.

بررسی واکنش های یک لغزش برزگ

در انتقاد به موضع‌گیری برخی کشورها دربرابر ترور شهید فخری‌زاده ظریف: پنهان شدن برخی پشت دعوت به "خویشتنداری" شرم‌آور است

اعلام جزئیات مراسم تشییع و تدفین پیکر شهید فخری زاده

تجمع مردم اهواز در محکومیت ترور شهید فخری زاده

حُبِه مَنا در یک روز بارانی

گفتگوی تلفنی علیرضا ورناصری با صداوسیمای استان

جدیدترین رتبه‌بندی برترین دانشگاه‌های آسیا اعلام شد

پیام وفاق دزفول بزرگ بمناسبت شهادت دانشمند ایران اسلامی دکتر محسن فخری زاده

4 فرآورده طبیعی با منشا گیاهی که مجوز گرفته اند، دارای مصوبه کمیته اخلاق در پژوهش هستند.

سخنگوی ستاد ملی مقابله با کرونا مطرح کرد؛ خروج 87 شهر از وضعیت قرمز کرونا

اساسنامه جدید فدراسیون فوتبال با اکثریت آرا اعضای مجمع تایید شد

معاون اول رییس جمهور تاکید کرد: تولید داخلی 97 درصد دارو‌های مورد نیاز کشور در شرایط تحریم، کاری مهم و ارزشمند است

🔰حکیم و مریدان/این داستان: تبعیض در جنسیت فرزند !! ؛ به قلم سیدمحمد شاهزاده صفوی

دستگیری سارق محتویات داخل خودرو در دزفول

جزئیات الزام همراه داشتن کارت ملی برای اخذ خدمات اداری و حمل و نقل اعلام شد

واکنش خطیب‌زاده به اخبار منتشر شده درخصوص حکم 20 سال حبس برای دیپلمات ایرانی

استاندارقزوین : برگشت چک طی 10 روز آینده در بانک‌های قزوین ممنوع است

یادادشت استاد طالعی نیا در باب نقاشی قهوه خانه ای

تجمع طلاب و مردم قم در اعتراض به ترور ناجوانمردانه شهید فخری زاده تجمع طلاب و مردم قم در اعتراض به ترور ناجوانمردانه شهید فخری زاده

آلمان خواستار خویشتنداری طرف‌ها پس از ترور دانشمند ایرانی شد

ربیعی: متجاوز قطعا تنبیه خواهد شد، اما نه در زمین بازی که او تعریف می‌کند

متل با اجرای زینب موسوی از شبکه تلویزیونی خوزستان پخش شد.

معاون پژوهش و منابع دیجیتال سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران مطرح کرد: راه‌اندازی شبکه محققان و پژوهشگران در یازدهمین جشنواره ملی پژوهش و فناوری

استاد دانشگاه آزاد دزفول در ردیف دانشمندان برجسته دنیا قرار گرفت

شماره 58 ماهنامه فرهنگ رامهرمز ویژه آبان ماه منتشر شد.

آماده‌باش نیرو‌های آمریکایی در پی ترور شهید فخری‌زاده

پیمانکاران از طرح تامین آب آشامیدنی سردشت دزفول استقبال نکردند

در نامه‌ روانچی به دبیرکل سازمان ملل و رییس شورای امنیت مطرح شد اخطار ایران به آمریکا و رژیم صهیونیستی

اعلام نتیجه کالبدشکافی مارادونا

معاون درمان ستاد کرونا تهران هشدار داد برخورد با بیمارستان‌ها و پزشکان خاطی در زایمان‌های تقویمی

رهبر انقلاب در پیام تسلیت برای شهید فخری‌زاده تاکید کردند عاملان و آمران ترور شهید فخری‌زاده مجازات شوند

با توجه به بارش شدید پاییزی در اکثر نقاط کشور انجام شد: اطلاعیه فرودگاه مهرآباد در خصوص تاخیر یا لغو پروازها به دلیل بارندگی

دکتر روحانی در جلسه ستاد ملی مقابله با کرونا؛ ملت ایران و مسئولین کشور شجاع تر و غیور تر از آن هستند که اقدام جنایتکارانه ترور شهید فخری زاده را بی پاسخ گذارند

جزئیات فعالیت شعب و کارکنان بانک ها اعلام شد