آخرین مطالب

در کافه‌ها «فضا» می‌فروشند، نه «غذا» فرهنگی - اجتماعی

در کافه‌ها «فضا» می‌فروشند، نه «غذا»

  بزرگنمایی:


 
شهر فقط سازه و ساختمان نیست؛ روح و هویت شهر به آدم‌هایی است که در آن زندگی می‌کنند؛ شهر، داستانی است که آدم‌هایش آن را روایت می‌کنند. عده‌ای کافه‌ها را «فضایی برای گذران اوقات فراغت‌، مبادله‌ی عواطف و احساسات و برقراری مناسبات اجتماعی» می‌دانند. به عقیده‌ی آرش حیدری، جامعه‌شناس، «کافه امکان‌های متعددی از کنش در زندگی رومزه را برای بخش بزرگی از شهروندان در نسل‌های خاص فراهم می‌کند».
کافه صرفاً جایی برای خوردن قهوه و صرف یک وعده‌ غذا نیست؛ این کارها را جایی دیگر و با هزینه‌ای پایین‌تر هم می‌توان انجام داد. کافه بستری است برای «تجربه‌های فرهنگی» خاص و جایی برای «معنابخشی» به زندگی روزمره. بنابراین  می‌توان گفت کافه‌ها در اصل فضای خود را به مشتریان عرضه می‌کنند، نه غذا.
کافه، امروز جزء مهم‌ترین فضاهای گذران اوقات فراغت در محیط شهری است؛ شهری که به عقیده‌ی حیدری «حداقل‌های حقوق شهروندی یک انسان در آن برای داشتن یک فضا، امروز حتماً باید خریداری شود».
سرگذشت کافه‌ها از دهه‌های پیش تا امروز و تبدیل شدن آن از پاتوقی برای «روشنفکران» به پاتوق جوانانی از اقشار فرهنگی و اقتصادی مختلف، نیازمند تحلیلی جامعه‌شناختی است تا نسبت کافه را با زندگی امروز جوانان ایرانی بهتر درک کنیم.
کافه از یک‌سو تداوم کارکردهای قهوه‌خانه است و از سوی دیگر تفاوت‌های فاحشی نیز با آن دارد: هر دو پدیده‌هایی «شهری‌»اند و هر دو مکان‌هایی برای گردهم‌آیی آدم‌ها محسوب می‌شوند. اما قهوه‌خانه‌ها علاوه بر اینکه منطقی جمع‌گرایانه دارند، پدیده‌ای «مردانه» محسوب می‌شوند؛ در حالی که «‌کافه در ایران معاصر، فضایی است برای برآمدن منطق روابط دو جنس». برآمدن این منطق عمل فضای عمومی در ایران پس از دهه‌ی 70، همزمان با تغییرات نسلی منجر به افزایش سریع و شگفت‌انگیز تعداد کافه‌ها شده است.
بنا بر قاعده‌ی اقتصادی، افزایش انفجاری تعداد کافه‌ها ناشی از افزایش تقاضا برای چنین مکان‌هایی است. با توجه به اینکه اکثر قریب به اتفاق مشتریان این کافه‌ها را جوانان تشکیل می‌دهند، می‌توان رابطه‌ی معناداری بین تغییرات نسلی و افزایش تعداد کافه‌ها مشاهده کرد.
با جست‌وجو در یکی از این سایت‌ها با فهرست بلندبالایی از کافی‌شاپ‌ها در تهران روبه‌رو می‌شویم که نشان می‌دهد تنها در شهر تهران حدود 700 کافه وجود دارد. البته می‌شود حدس زد که تعداد کافه‌های تهران بیشتر از اینهاست چراکه مالکان کافه‌ها خودشان باید اسم و مشخصات کافه‌شان را در این سایت ثبت کنند و احتمالاً تعدادی از کافه‌ها در این سایت ثبت نشده‌اند.
در همین حال طبق آمار «اتحادیه‌ی آب‌میوه، بستنی و کافی‌شاپ تهران»، در شهر تهران تنها حدود 450 کافی‌شاپ از این اتحادیه مجوز فعالیت گرفته‌اند و حدود 220 کافه هم درخواست مجوز کرده‌اند که تعداد آنها روی هم کمتر از 700 تاست و نشان می‌دهد تعداد قابل توجهی از این مکان‌ها بدون مجوز مشغول فعالیتند.
 
نمایی کلی از پراکندگی جغرافیایی کافه‌ها در تهران 
نعمت‌الله فاضلی، پژوهشگر مطالعات فرهنگی، در مقاله‌ای با عنوان «کافی‌شاپ و زندگی شهری»، این پدیده را «به عنوان بخشی از فرایند «جهانی‌شدن فرهنگی» در چند دهه‌ی گذشته» معرفی می‌کند. او کافی‌شاپ‌ها را بخشی از «تجربه‌ی مدرنیته‌ی ایرانی» می‌داند و معتقد است «کافه‌ها نه محلی برای نوشیدن قهوه، بلکه فضایی برای تولید و تجربه‌ی نوع خاصی از فرهنگ» هستند و از همین رو کافی‌شاپ‌ها با پدیده‌هایی در تاریخ معاصر ایران نظیر شهرنشینی، رشد طبقه‌ی متوسط، مصرفی‌شدن و جهانی‌شدن که منجر به تحولات فرهنگی شده‌اند در ارتباطند.
تقی آزاد ارمکی و وحید شالچی، در مطالعه‌ای جامعه‌شناختی با عنوان «جوانان مسجد و جوانان کافی‌شاپ: دو سبک زندگی» (1384) با مطالعه‌ی تجربی 30 کافی‌شاپ و 10 مسجد در یکی از مناطق تهران به این نتیجه رسیده‌اند که کافی‌شاپ‌ها نماد سبک زندگی نوگرا و مابعد نوگرا هستند و در مقابل، مسجد نماد سنت‌گرایی است. به این ترتیب می‌توان شمایی کلی از مشتریان یا «مصرف‌کنندگان» کافه‌ها به دست آورد.
به عقیده‌ی نعمت‌الله فاضلی، «اهمیت کافی‌شاپ را باید در بستر شهر،  شهرنشینی و طبقه‌ی متوسط جدیدِ شهری و تحولات امروز ایران درک کرد ... کافه‌ یکی از فضاهای فرهنگی جوانان طبقه متوسط جدید شهری است».
آرش حیدری نیز در این‌باره می‌گوید: «پدیده‌ی کافه، پدیده‌ای مربوط به حیات شهری است. وقتی شما با دگرگونی نسلی و جمعیتی بزرگ طرفید و این با برآمدن پدیده‌ی کلانشهر همراه می‌شود، این خودبه‌خود با پدیده‌ی فردیت و فراغت هم‌عرضی دارد».
با وجود اینکه کافه به خودی خود پدیده‌ای چنان عجیب و پیچیده نیست که نیازمند بررسی‌های جامعه‌شناختی باشد اما افزایش چشمگیر تعداد این اماکن بخصوص در سطح شهر تهران و گسترش آن در سایر شهرهای کشور، نشان از دگرگونی‌های اجتماعی خاصی دارد که آن را برای پژوهشگران به یک مورد مطالعاتی مناسب تبدیل می‌کند و ما برای نگاهی نزدیک‌تر به این پدیده، با آرش حیدری، جامعه‌شناس و عضو هیئت علمی «دانشگاه علم و فرهنگ» گفت‌وگو کرده‌ایم.


نظرات شما

ارسال دیدگاه

Protected by FormShield

آخرین اخبار

فراخوان دوازدهمین جشنواره منطقه ای تئاتر کودک و نوجوان مهر شهرستان دزفول با شعار «قصه، بازی، نمایش» برای برگزاری در بهمن ماه ٩٨ منتشر شد

ثبت 109 اثر منقول و غیر‌منقول در فهرست آثار ملی

مصوبات امروز هیت دولت

سخنگوی دولت با اشاره به گزارش در سه ماهه اول سال: رشد سرمایه و تولید اقتصادی بدون نفت مثبت شده است

رئیس سازمان برنامه و بودجه: مطالبات کشاورزان گندم‌کار پرداخت شد

تجربه پررنج عباس میرزا /تهیه کننده علی غلامرضائی،مدرس دانشگاه وپژوهشگرتاریخ ایران

رئیس‌جمهور در جلسه هیات‌دولت: ایران خواهان روابط دوستانه با همسایگان جنوبی است

توقیف اموال همسر عمر البشیر و 37 تن از اعضای نظام سابق

دیدار جمعی از موکب‌داران عراقی با رهبر انقلاب اسلامی

رقابت عکاسی آسمان شب با محوریت میراث ملی ایران

نرخ ارز واقعی مورخه 27 شهریور ماه 1398

چگونه می‌توان مانع کلاهبرداری‌های اینترنتی شد؟ نوشته: هومن رضوی

عملیات حفاظت از برج واقع در شمال غرب کاخ آپادانای شوش آغاز شد

جولان گردش‌های مالی قاچاق در حساب‌های بانکی

پنتاگون تا 48 ساعت آینده گزارشی در مورد حمله به آرامکو منتشر می‌کند

معاون وزیر راه و شهرسازی : آماده‌سازی زمین برای ساخت 59000 واحد مسکونی/ ساخت 20000 واحد مسکونی در 9 شهر جدید شروع شده است

دیدار سفیر اتریش در ایران با رئیس سازمان حفاظت محیط زیست

رئیس دفتر رئیس جمهور تاکید کرد: دولت ایران مصمم به توسعه روابط اقتصادی و سیاسی با ترکیه در ابعاد دو جانبه و منطقه ای است.

آثار ثبت جهانی شوشتر پاک‎سازی می‌شوند

دیدار سفیر چین با رییس سازمان سینمایی

27 شهریور روز بزرگداشت ادب فارسی ​ با استاد حبیب شوکتی نیا

برگزاری کارگاه آموزشی اطفای حریق در پایگاه میراث جهانی شوش

اولین کارگروه مقابله با بحران در پایگاه میراث جهانی شوش برگزار شد

حکایتی از سفر یک استاد دانشگاه روسی در زمان جنگ سرد به انگلستان

به بهانه پاسداشت بیست وهفتم شهریور ماه روز شعر وادب فارسی

معاون گردشگری خبر داد: آغاز پروژه تدوین ظوابط ارزیابی تاسیسات گردشگری کشور

وزیر میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی در نامه‌ای به استاندار کردستان، مراتب ثبت شش اثر منقول فرهنگی‌‌تاریخی را ابلاغ کرد.

معاون توسعه روستایی و مناطق محروم ریاست جمهوری: دولت تدبیر‌ و امید توجه ویژه و خاص به روستاها دارد

وزیر صمت در نشست ستاد تسهیل و رفع موانع تولید: به دنبال تسهیل‌گری در تولید هستیم

نخستین جلسه شورای توسعه سواحل مکران پیش از ظهر امروز (سه شنبه) به ریاست معاون اول رییس جمهور برگزار شد.

«پایتخت 6» آبان ماه کلید می‌خورد/ جدیدترین تصاویر از «خوابزده»

اعلام برنامه‌های شبکه سه در نیمه دوم سال/ از پخش «عصر جدید» تا «فوق‌لیسانسه‌ها» و طنز 90 شبی

علی مصفا بازیگر «لامینور» شد

روز گذشته فیلمبرداری فیلم سینمایی «عنکبوت» آغاز شد.

اسامی بازیگران نوجوان «سبز سفید قرمز» اعلام شد

«سرزمین آبی» برای انجام مراحل فنی به اروپا رفت.

هزینه بالای تولید عده‌ای از فعالان سینما را حذف کرده است

اولین آموزش پرورش دنیا در ایران ، شوش باستان

پیش‌تولید سری جدید «کودک شو» از آذر آغاز می‌شود

محمدرضا علیمردانی مجری شبکه نسیم شد

فیلم های مذهبی کیفیت کارهای سینمایی را افزایش می‌دهد.

فرزند پرویز پرستویی هم بازیگر شد

هشدار پلیس به پرسه‌زنان در اطراف مدارس/ دستگیری 408 تن از اراذل و اوباش پایتخت

مسئولان یک‌صدا معتقدند که با آمریکا در هیچ سطحی مذاکره نخواهد شد

یک نفر سوخت یک ملت بیدار شد

رئیس اورژانس تهران جان باختن یک پسربچه 8 ساله را بر اثر برق گرفتگی را در ورزشگاه آزادی تهران تایید کرد.

رحمانی فضلی: نوع اطلاع رسانی نواقص بخش های تولیدی باید اصلاح شود

روسای جمهوری ایران، روسیه و ترکیه تاکید کردند؛ حملات نظامی اسراییل به سوریه تنش منطقه را تشدید می کند

دکتر روحانی در نشست مطبوعاتی: اهداف آمریکا از حضور و مداخله در امور سوریه خطرناک است

اسامی زنان و مردان در دیار دزفول از گذشته تا حال / قسمت دوم : اسامی مردان تحقیق و گرد آوری محمدحسن روانبخش انصاری