آخرین مطالب

خط و زبان اکدی

نگاهی اجمالی به سپیده دم خط و زبان اکدی فرهنگی - خوزستان - مقالات فرهنگی - مقالات علمی - تاریخ

نگاهی اجمالی به سپیده دم خط و زبان اکدی

  بزرگنمایی:

«اَکَّدی» akkadi نامی است که برای یک‌جا کردن دو گویش متفاوت «بابِلی» و «آشوری» و نیای هزارۀ سومیِ آنها «اکّدی باستان» به کار می‌رود. این نام از نامواژۀ «اَکَّد» برگرفته شده است. گویا اکّد شهری بوده است در نزدیکی بابل [نزدیک بغداد] که آنرا سارگون اکّدی 2300 پ.م  بنیاد نهاده است. سارگون را می‌توان نمونۀ نخستین الکساندر مقدونی دانست، زیرا فرمانروایی وی که از خلیج فارس تا خاورِ دریای مدیترانه  گسترده بود نیز همچون او دیری نپایید. در حالیکه جنوب عراق باستان پیشتر بخشی از قلمروی فرهنگی و زبانی سومریان بود. سارگون در آنجا الگویی نو از پادشاهی و مفهومی تازه از دولت  و یک زبان رسمی نو را رواج داد. سامی "اکّدی" (اصطلاحی که از دوران باستان برای تمایز میان زبان اکدی و سومری به کار رفته است) بهمراه زبان غیرسامی سومری در کتیبه های سارگون پاس داشته شده است. سامی ها از خیلی پیشتر ساکن منطقه بودند ولی تنها زمانی که زبانشان رسمی شد به نوشتار درآمد و ما اکنون می توانیم آنرا بخوانیم. اکدی کهنترین زبان شناخته شدۀ سامی است. با اینهمه، امروزه می توان از اکدی سرنخهای کهنتری را شناسایی کرد. بنابر شواهد سامی ها و سومری ها طی سده های پرشماری پیش از سارگون اکدی در کشمکش و برخورد به سر برده اند. زیرا اگرچه درکل ساختار و واژگان هر دو زبان عموماً محدود است ولی در جزئیات شباهتهای چشمگیری بین دو زبان وجود دارد، از جمله وام‌واژه هایی که در هر دو زبان به چشم می خورند. از سویی واژۀ اکدی: tamkārum "بازرگان"، مشتق از ریشۀ سامی *mkr-، در سومری به صورت damgara  به وام گرفته شده است (شاید بصورت tamkara آوایش می‌شده است)، و از سوی دیگر واژۀ سومری: .galé  "کاخ"، که ترکیبی است از é "خانه" و gal "بزرگ"، بصورت ekallu به اکدی راه یافته است، و از راه اکدی بصورت hekal "هیکل : کاخ، نیایشگاه" به عبری رسیده است. اثرات مهمتری که سومری بر روی اکدی داشته است را می توان در دستگاه آوایی و دستگاه نحوی اکدی دید. چیدمان جملات سومری کاملاً همانند زبانهای فارسی و لاتین است: فاعل – مفعول – فعل، که البته همین چیدمان در ساختار جملۀ اکدی نیز دیده می‌شود. بدون دانستن پیش از تاریخِ زبان اکدی، یعنی زمانی که اکدی هنوز زیر نفوذ سومری نرفته است، هیچ شاهدی برای اثبات اینکه ترتیب واژگانی اکدی زیر نفوذ سومری بوده است، وجود نخواهد داشت، ولی ترتیب واژگانی بسیار متفاوت کنعانی خواهر زبان اکدی در قیاس با اکدی، قویاً برداشت مذکور را پشتیبانی می کند. همچنین نامهای شخصی سامی مورد استناد در اسناد سومری پیش از سارگون اکدی همانند  Il-Addu  مرکب از Adad Hadad که نام یک ایزد است، یا El که صورت اولیه واژگان اله و الله است و نام ایزد غیرمرعی طوفان بوده است، ولی ارزش آنچه گذشت برای بازسازی زبان اندک است. بدینسان، ظهور اکدی بعنوان یک زبان نوشتاری حدود 2300 پ.م.  در بافت فرهنگ سومری و  با خطی که زبان سومری داشت، روی داد. زبان اکدی تنها زبان سامی است که با خط الفبایی نگارش نشده است. سومریها خط خود را در هزارۀ سوم پ.م. بصورت یک دستگاه نگارش تمام عیار بسط دادند، که ابزاری بوده است برای ثبت سخن و اندیشۀ انسان. خط مذکور توسط دستگاه بایگانی کتابی پشتیبانی می شد که برای ثبت ارقام، مبالغ و اندازه ها به کار می رفت، ولی این نشانه ها را می توان در هر زبانی شنید، مانند شماره های خاموش، و بنابراین اینها نمی توانند یک دستگاه نگارشی واقعی باشند. خط واقعی سومری تشکیل شده از فرتور‌نگاره‌هایی برای ریشه-نامها و ریشه-فعلها (اندیشه‌نگارها یا نشانه‌نگارها) و برخی از همین‌ها سپستر بعنوان نشانه هایی برای نشان دادن هجاهای بیان کنندۀ عناصر دستوری مورد نیاز جهت نشان دادن مواردی مانند حالت و اجتماع اسم و شخص، زمان و آنچه مربوط به فعل می شود، به کار رفتند. افزون بر آن، نشانه هایی در دست بود که آوایش نمی شدند و گونه‌نما نام داشتند. گونه نماها به اسمها می پیوستند تا گونه یا رستۀ آنها را تعیین کنند: ابزار چوبین دارای نشانه ای برای چوب بودند که یک پیشوند بود. نام گونه های ماهی دارای نشانۀ ماهی بود که آنها را دنبال می کرد، و نمونه های دیگری از همین دست. و اما مواد محلی سهل الوصول از جلگۀ آبرفتی میانرودان جنوبی بعنوان مواد نوشتاری رایج به کار رفته اند : خاک رس برای نوشتن روی لوح گلی، تکه ای از یک نِی با دنباله ای زینتی بعنوان ابزاری نوشتاری یا اصطلاحاً قلم حکاکی به کار می رفته است. خاک رس را مانند خاک سفالگری در آب می خواباندند، آنگاه یک هستۀ درونی را با یک لایۀ بیرونی نازک می پوشاندند. الواح از نظر اندازه با هم تفاوت داشتند، از مربع‌هایی حدود یک اینچ تا مربع‌هایی حدود یک فوت و نیم. اگرچه در مستطیل که رایج‌ترین شکل بود، بلندا بیش از پهنا است. در آغاز دبیران میانرودانی از آیین نگارش نابسامانی بهره می بردند. طی نیمۀ نخست هزارۀ سوم این شیوه ویرایش بسیار پیچیده و ناخرسند کننده بهبود یافت. نشانه هایی که بطور تصادفی در تقسیم ها در ردیفی جای گرفته بودند به سطری از نشانه‌ها با ترتیب درست تبدیل شدند. هنگامی که بالشتکهای گلی بطور کافی بزرگ شدند تا بیش از یک ستون بر هر جانب داشته باشند سرانجام سطور بر روی الواح ستونهای منظمی را شکل دادند. بدینسان زمانی که اکدی برای بار نخست به نوشتار درآمد، نشانه‌ها با ترتیب درستی در میان سطور جای می گرفتند. خاک رس مادۀ خوبی برای کشیدن تصاویر واقعی نبود. بلافاصله پس از اختراع الواح رُسی، فرتور‌نگاره ها به الگوهایی از آثار گوه-سان بر روی سطوح گِلی تبدیل شدند. دبیران قلم را درون مشت گره کرده نگه می داشتند و روی سطح لوح فرو می بردند، که در زاویۀ موربی نسبت به حرکت قلم قرار داشت. برایند کار آثار گوه‌سانی بود، و نام امروزین این دستگاه نوشتاری cuneiform "خط میخی" نیز از واژۀ لاتین cuneus "گوه" مشتق شده است. دیگر پیشرفت عمدۀ این خط تغییر جهت آن بود. در آغاز خطوط عمودی بودند و از گوشۀ فرازین سمت راست آغاز می شدند. از آنجا که قلم در دست راست جای داشت، این روش نگارش، خطر  صاف کردن سطور نگاشته شدۀ قبلی را  بهمراه داشت، چون دست برای نوشتن سطور بیشتر، روی سطور قبلی حرکت می کرد. بنابراین الواح 90 درجه چرخیدند و نگارش از گوشۀ فرازین دست چپ آغاز می شد و بطور افقی از چپ به راست ادامه می یافت. پیامد این تغییر آن است که در واقع همۀ نشانه‌ها رو به پهلو خوابیدند (90 درجه چرخیدند). گویا این تغییر جهت نزدیک 2000 تا 1500 سال پ.م. روی داده است. الواح این دوره در اینباره چیزی آشکار نمی کنند چون می توان آنها را به هر دو روش نگه داشت، و البته نوشته‌های روی آنها، برای نمونه ستون‌های سنگی یادبودی که دارای پیکره‌های انسانی هستند، به روشنی جهت نوشتار را نشان می دهند. اگرچه ممکن است دارای ادبیات کهنتری در قیاس با الواح گلی باشند. انطباق خط سومری با یک زبان سامی دشواریهای خود را داشته است. خط سومری پیش از سارگون اکدی دارای بیش از 500 نشانۀ گوناگون بوده است. بسیاری از این نشانه ها دارای بیش از یک ارزش هجایی یا اندیشه‌نگاری بوده اند. این دستگاه نوشتاری برای زبان سومری ایجاد شده بود و تطبیقش با زبان اکدی بسیار سخت می نماید.



منصور بزرگمهر - اختصاصی صبح ملت نیوز


نظرات شما

ارسال دیدگاه

Protected by FormShield

آخرین اخبار

نکوداشت پدر مطالعات هم‌گروهی ایران در شیراز برگزار می‌شود

دولت ترامپ پناهندگی در آمریکا را سخت‌تر کرد

چین: آمریکا رفتار مناسبی با ما داشته باشد

خلیل‌زاد: آماده‌ایم مذاکرات صلح با طالبان را به نتیجه برسانیم

گفت‌وگوی تلفنی مودی و جانسون درباره اعتراضات در لندن بر سر کشمیر

ونزوئلا: تحریم آمریکا بخشی از طرح نابودی اقتصاد ماست

آلمان برای اولین بار 4 کودک داعشی را پذیرفت

واکنش امارات به موضع‌گیری دولت مستعفی یمن علیه آن درباره تحولات عدن

فعالیت در زمینه مدلینگ کودکان مصداق بارز نقض قانون کار است

مادورو مذاکرات مقام‌های ونزوئلا با آمریکا را تایید کرد

در آستانه سالگرد بزرگ چین، تظاهرات هنگ‌کنگ به دوره‌ای حیاتی وارد شده است

فراخوان راهپیمایی گسترده در کشمیر بعد از نماز جمعه

آوارگی بیش از 2000 نفر از مردم ایالت‌ شمالی میانمار در پی نبردهای خون‌بار

وزیر خارجه آلمان خواستار گفتگوی مستقیم با روسیه شد

سالی بد برای آقای "شی"

تولید «قبله عالم» برای شبکه نمایش خانگی

ضبط «شب‌نشینی» مهران مدیری آغاز شد.

ترامپ: رشیده طلیب یک یهودی‌ستیز و از اسرائیل متنفر است

مختارنامه همچنان ستاره تلویزیون در محرم

انهدام پهپاد پیشرفته آمریکایی توسط انصارالله یمن

«زیرخاکی» جلیل سامان در تهران کلید می‌خورد.

استعفای دولت ایتالیا؛ آشوب سیاسی جدید در راه است

تصویربرداری «فوق لیسانسه ها» به مرزداران رسید.

ترامپ: یهودیانی که به دموکراتها رای دهند یا ناآگاهند یا ناسپاس!

حمایت وزیران اسرائیلی از طرح نتانیاهو برای کوچاندن "داوطلبانه" اهالی غزه

تابستان داغ گیشه تئاتر شهر/پیشتازی «فرشته تاریخ»، «بانوی آوازخوان» و «لانچر5»

لاوروف: روسیه به حمایت از ونزوئلا ادامه می‌دهد

سینا مهراد در «آقازاده» دوباره حامد می شود.

آزمونی به نام اخلاق شغلی

پخش سریال «گیله‌وا» به شبکه افق رسید

افزایش 60 درصدی سرمایه‌گذاری خارجی

پرواز داخلی از فرودگاه امام(ره) می‌صرفد؟!

چگونه "مبارزه با فساد" ساختاری می‌شود؟

روز سبز معاملات در بورس تهران

نحوه پرداخت حقوق و مزایای کارکنان در سال جاری

صرفه‌جویی در مصرف آب با شیر آب هوشمند

رشته «نوازندگی پیانو ایرانی» به مقطع کارشناسی اضافه شد

افزایش رشته محل های کارشناسی پیوسته سوابق تحصیلی دانشگاه آزاد

نتایج مصاحبه معرفی شدگان آزمون استخدامی سازمان محیط زیست 6 شهریور اعلام می‌شود

توصیه‌هایی برای خانم‌هایی که در سنین بالا ازدواج می‌کنند

"بیمه سلامت" اجباری شد / نحوه پرداخت حق بیمه دهک‌های پایین درآمدی

شرکت‌های مستقر در برج فناوری، برند پارک علم و فناوری هرمزگان

انجمن‌های علمی به یاری دانشگاه‌های نسل سوم می‌شتابند

انیمیشن1500ساله‌ ایرانی

زمان ثبت نام بیست و سومین دوره ازدواج دانشجویی اعلام شد

اجرایی شدن نظام‌نامه فرهنگی و اجتماعی فرصتی برای تربیت معلم مهارتی و ارزشی

سلام مریخ

توسعه یک "هدفون خنک" برای گیمرها و عاشقان موسیقی

آزمایش بالینی "پلاسمای سرد" برای درمان سرطان

پنجاهمین سالروز آتش‌ زدن مسجد الاقصی