آخرین مطالب

«ملا نصرالدین» ثبت یونسکو اهل کجاست؟

«ملا نصرالدین» ثبت یونسکو اهل کجاست؟ سیاسی

«ملا نصرالدین» ثبت یونسکو اهل کجاست؟

  بزرگنمایی:

ملانصرالدین- مردی ساده لوح و زودباور که ماجراهایش از شیرین‌ترین حکایت‌ها و داستان‌های طنز مردم است، یکی از مشهورترین شخصیت‌های‌ لطیفه‌های ایرانی در فرهنگ شفاهی معاصر است که حضورش در ادبیات عامه ایران قدمت چندانی ندارد. حالا روایت او در فهرست آثار جهانی یونسکو به ثبت رسیده است.

 به گزارش ایسنا، «روایت ملانصرالدین» در هفدهمین کمیته بین‌دولت‌های میراث ناملموس یونسکو به نام جمهوری آذربایجان، قزاقستان، قرقیزستان، تاجیکستان، ترکیه، ترکمنستان و ازبکستان ثبت جهانی شد. این در حالی است ملانصرالدین را شخصیتی داستانی و بذله‌گو در فرهنگ‌ عامیانه ایرانی، افغانستانی، ترکیه‌ای، ازبکی، عربی، قفقازی، هندی، پاکستانی و بوسنی می‌دانند.

با این حال، محمد جعفری قنوانی- پژوهشگر فرهنگ عامه با تأکید بر این‌که ملانصرالدین ایرانی نیست، می‌گوید: 130-140 سال است که این شخصیت به فرهنگ عامه مردم ایران وارد شده است.

احمد مجاهد - نویسنده و پژوهشگر - نیز در مقدمه «جوحی» (از اعلام طنز قرن اول و دوم هجری) -(انتشارات دانشگاه تهران: 1390. تهران) می‌نویسد: «در هر زمان و مکانی مردمانی بوده‌اند که به بذله‌گویی و مطایبه و گفتن لطائف و مزاح و طرفه‌گویی و بیان هزل و ظرافت و طنز و فُکاهت و مُجون و نکته‌دانی و نغزگویی و ایراد نوادر مشهور بوده‌اند، و مردمان سخنان و حکایات آنان را برای یکدیگر نقل می‌کرده‌اند، بدون این‌که در صحت و سقم آن‌ها بحث کنند. مانند گل خوش‌بو و رنگی که مردم از  استشمام آن لذت می‌برند، بدون این‌که بدانند چه‌کسی آن‌ها را کِشته است و چه کسی پرورش داده است و اصل آن از چه زمینی بوده است. بعدا کلمات و حالات این اشخاص بابی در ادبیات شد و ادبی و نویسندگان خود نیز سخنان و حکایتی جعل کرده‌اند و به صاحبان نوادر نسبت داده‌اند.

این نوادر در زبان‌ها می‌چرخد و به سرزمین‌ها می‌رود و باعث تسلیت خاطر مردم از غم‌ها و غصه‌ها می‌شود، و در هر سرزمین مطابق فرهنگ آنجا تغییراتی پیدا می‌کند.

این طنز و هزل و نوادر، مشترک بین همه ملت‌ها در همه زمان‌هاست. و ممکن است بدون این‌که از هم گرفته باشند، از باب توارد خاطر و فکر هم باشد. همچنین بعضی نوادر که هاول جلاس (جحای آلمانی) که در قرون وسطا بوده است نقل می‌کنند، مطابقت دارد با آنچه  از لقمان حکیم و جحا (خوجه نصرالدین رومی) نقل شده است».

 مجاهد با بررسی حضور «جحا» در ادبیات عرب، و با بیان این‌که «بعضی گمان دارند که لفظ «خوجا، خواجه»، تحریف دیگری از لفظ جحا باشد.» می‌نویسد: عبدالستار احمد فراج محقق معاصر عرب می‌گوید: « نوادر جحا که در اواخر قرن چهارم هجری ترتیب یافته بود، در قرن‌های پنجم و ششم به زبان ترکی عثمانی انتقال یافت. دلیل این‌که نوادر خوجه نصرالدین از جحای عربی است، این است که اغلب نوادر خوجه نصرالدین صبغه عربی دارد و همچنین ممکن است که از طریق زبان فارسی به زبان ترکی انتقال یافته باشد.»

 مجاهد در این کتاب با ادعای این‌که ترکان عثمانی این گنج و میراث عربی را که شامل مُلَح و نوادر است مباح خود دانستند، نوشته است: «اولین کتابی که درباره حکایت خوجه نصرالدین چاپ شده به سال 1837/1253هـ‌ق است که شامل 125 حکایت است. در این کتاب، حکایاتی از نصرالدین با چنگیزخان مغول متوفای 624 هـ، نقل کرده‌اند و همچنین حکایاتی با تیمور لنگ، متولد 737 و متوفی 807هـ. ایراد و اشکالی که این‌جا وارد است این است که: وقتی چنگیز مرد، خوجه نصرالدین 19 ساله بود، و مستعبد است وی دراین سن و سال با چنگیز حکایاتی داشته باشد.  و از طرفی، نصرالدین 50 سال قبل از تولد تیمور لنگ مرده بود و نمی‌تواند با تیمور ملاقاتی داشته باشد.»

مجاهد  با تأکید براین‌که حکایات جحا را برای اولین بار ترکان عثمانی  در 145 سال پیش (1278 ق) به زبان عربی تألیف کردند و نام مجعلولی به نام خوجا نصرالدین بر آن نهادند، می‌گوید: «از نظر تاریخی هیچ‌شکی نیست که شخصی به نا جُحا بوده است؛ «جحای ترکی که مسلما به خوجه نصرالدین است، صدها حکایت به او منسوب است و در دست ما کتابی است به ترکی شامل حکایات خوجه‌نصرالدین که سه سال 1328 هجری در 255 صفحه چاپ شده است.  که از این کتاب معلوم می‌شود که خوجه نصرالدین شخصی است که در آسیای صغیر رشد کرده است، در جایی که فرقه‌های دراویش در آنجا پراکنده‌ بوده‌اند. و درآنجا حکام ظالم بوده‌اند، و مردم برای خلاصی از ستم حکام، به نصر الدین پناه می‌برده‌اند و  از او کمک می‌خواستند، و خوجه‌ نصرالدین هم با هزل و وعظ رفع شر از مردم می‌کرده است».

«خوجه نصرالدین در شهر آق شهر صاحب ضریح و مقبره است و مشهور به داشتن کرامات که مردم به زیارت او می‌روند.»

 این پژوهشگر در بخش دیگری از متن خود آورده است: «کتاب ملانصرالدین از کشور مصر که در تصرف دولت عثمانی بوده به ایران آمده است. نگارنده(مجاهد) ضمن تحقیقات به این نتیجه رسیدم که چاپ‌های خوجه نصرالدین که در مصر دوره عثمانی  و کشور ترکیه چاپ شده عموما و بویژه نخستین چاپ آن که ذیلا خواهد آمد، به نام خوجا نصرالدین است، اما وقتی به ایران رسید اولین ترجمه آن به زبان فارسی در سال 1299 ق (معادل 1260 شمسی حدود- 140 سال) به نام «مطایبات ملانصرالدین» چاپ شد، و از همین زمان به بعد هرچه ملانصرالدین در ایران چاپ شده است به نام ملانصرالدین است واین امر به خاطر دو مسئله بود:

 الف: یکی این‌که کلمه «خوجا» در گوش و زبان فارسی زبانان ثقیل بوده، در ترجمه به جای آن کلمه «ملّا» را گذاشته‌اند.

ب: دیگر این‌که قبل از تألیف و به وجود آمدن کتاب ملانصرالدین، حکایات بسیاری نظیر حکایات ملانصرالیدن به نام مطلق «ملا» و «آخوند» در کتب ادب فارسی رایج بوده و این کلمه سابق آشنایی در ادبیات فارسی داشته، به همین جهت در وقت ترجمه، کلمه «ملا» را بر روی این کتاب گذاشته‌اند.اما این‌که چرا مولف اولیه کتاب نام «نصرالدین» را جهت قهرمان داستان‌ها انتخاب کرد، نظرات زیر محتمل است:

 اولا در هر حال می‌بایست یک نام جهت پیاده کردن حکایت انتخاب می‌کرد. در ثانی، احتمال دارد شخصی به نام نصرالدین بوده و افعالی ساده‌لوحانه از او سر زده، بعدها مردم هم طبق معمول حکایاتی بر آن افزوده‌اند.

 ثالثا، ادبیات و فرهنگ هر کشور آب و هوای مخصوص به خود را دارد. مثلا عرب‌ها معمولا اسطوره‌های بزمی و رزمی خود را با کنیه «ابو» یاد می‌کنند که هم‌اکنون هم مرسوم است. ظاهرا در فرهنگ ترکان عثمانی که بر اساس بنیادگرایی اسلامی تأسیس شده بود، لقب «الدین» بر روی اشخاص غلبه داشته، از این جهت نام «نصرالدین» را به عنوان یک نماد فکاهی انتخاب کرده‌اند.»

حکایت‌های اولیه که از ملانصرالدین در ایران منتشر شده

بر اساس اطلاعاتی که احمد مجاهد در این کتاب آورده است، قدیمی‌ترین و اولین چاپ کتاب ملانصرالدین در ایران، «مطایبات ملانصرالدین»  است که بدون ذکر نام مولف در سال 1299 ق/1881 م در ایران منتشر شده است. این کتاب شامل 212 مطایبه و 4 لطیفه الحاقی است که در قطع جیبی  منتشر وچندبار  نیز بعدا چاپ شده است. این کتاب ترجمه کتاب «نوادر الخوجه نصرالدین افندی جحاالرومی» بدون ذکر نام مولف، به زبان عربی است.

دومین کتاب «ملانصرالدین» تألیف محمد رمضانی است که چاپ اول آن به سال 1315 خ/1936م و در قطع رقعی بوده است. این کتاب 593 حکایت را شامل می‌شود که در این چاپ بیشترین حکایت ملانصرالدین به فارسی در میان چاپ‌های ایران آمده است. و در نیم قرن اخیر هر چه ملانصرالدین در ایران چاپ شده است برگرفته از این چاپ است.  رمضانی  از کتاب «لطایف خواجه‌نصرالدین» به ترکی چاپ کتاب‌خانه اقبال که ظاهرا مولف کتاب «بهایی» بوده استفاده کرده است.

همچنین «انیس البیعارین» یا کتاب ملانصرالدین. ترجمه از عربی به فارسی توسط محمدباقر مشهور به مرشد کرمانی، مورخ 1302 ق/1884م است که همراه با خسرو و شیرین شعله تبریزی منتشر شده است.  نسخه کتابخانه مجلس شورا (بهارستان) به شماره ثبت 87270 نگهداری می‌شود. این نسخه 186 حکایت جحا به فارسی ترجمه شده و در آخر نیز افتادگی دارد.

 البته باید یادآور شد: مصطفی پورعلی - مدیرکل ثبت و حریم آثار و حفظ و احیاء میراث معنوی و طبیعی-  با بیان این‌که ثبت یک عنصر در فهرست میراث جهانی ناملموس برای هیچ کشوری ایجاد مالکیت نمی‌کند، می‌گوید: از منظر یونسکو در حوزه ثبت جهانی میراث ناملموس، «خاستگاه» اهمیتی ندارد. اثبات این‌که یک عنصر در ابتدا در کدام کشور خلق و بعدها به کشور دیگری منتقل شده، از دید یونسکو هیچ حقوق و امتیازی برای کشور مبدأ ندارد، چون میراث ناملموس توسط حاملان و مجریان به هر نقطه دنیا حرکت می‌کند و همه کشورها می‌توانند میراث ناملموسی را که در کشورشان زنده است، ثبت کنند.

انتهای پیام


نظرات شما

ارسال دیدگاه

Protected by FormShield

lastnews

296 هزار دانش آموز به صورت خود جوش در اعتکاف شرکت داشتند

مرغ ها بیش از 1000 سال قبل اهلی شدند حل یک پرسش تاریخی بشری : اول مرغ بوده یا تخم‌مرغ؟

بلیت بازدید از برج میلاد 120 هزار تومان شد

رئیس سازمان داوطلبان جمعیت هلال احمر خبر داد جمع آوری 117 میلیارد تومان کمک مردمی‌برای زلزله زدگان خوی

از سوی مدیرکل حمل ونقل مسافر سازمان راهداری و حمل و نقل جاده‌ای؛ نحوه عرضه بلیت های نوروزی اعلام شد

واکنش به اظهارات مهمان برنامه بهروز افخمی: صداوسیما بابت هتک حرمت از بانوان سینمای ایران عذرخواهی کند

واکنش عباس عبدی به بیانیه خاتمی و موسوی / با سیاست‌های موجود، نمی‌توان به «بقا»، ادامه داد

طاسی فرزند مربوط به ژن مادر است یا پدر؟

شایعات عجیب و غریب درباره زلزله ترکیه

تمدید معافیت تحریمی ایران در رابطه با همکاری هسته‌ای با روسیه

سازمان ملل: قوی‌ترین زمین لرزه ترکیه طی 80 سال گذشته

سازمان ملل: قوی‌ترین زمین لرزه ترکیه طی 80 سال گذشته

شرایط دریافت ارز درمانی از ناخدا / سقف ارز درمانی چقدر است؟

ژاپن خریدار محصولات لبنی ایران می شود

مجموعه‌ای از نغزترین گفته‌های ایرانیان و گویندگان خارجی

مسمومیت سریالی دانش‌آموزان مدارس قم را برای دو روز غیرحضوری کرد

شمار کشته‌های زلزله ترکیه به بیش از 2900 نفر رسید

آلارم ارزی از بازار مسکن

زمان واریز عیدی بازنشستگان نهایی شد

زلزله 7.7ریشتری در ترکیه و سوریه؛ بیش از 500 کشته تا کنون

مهاجری: اپوزیسیون، همیشه «سوار اشتباهات مسئولین کشور» می‌شود/ رئیسی باید «نخبگان» را حتی با «خواهش» دورهم جمع کند

همسر رئیسی: آمریکا به دنبال تفرقه‌افکنی و ایجاد نفاق در ایران است

تحلیل لارا روزن از تحرکات برجامی آمریکا/ واشنگتن تهران را به ارسال پیام‌های گیج‌کننده متهم می‌کند!

آنتونوف غولپیکر دوباره سرپا می شود پرواز دوباره بزرگترین هواپیمای جهان که روسیه در اوکراین نابودش کرد

صبح امروز صورت گرفت؛ تجدید میثاق جامعه ورزش با آرمان های بنیانگذار انقلاب اسلامی

در مراسم روز ملی فناوری فضایی؛ پروژه های ماهواره ای ناهید 2 و طلوع 3 فردا رونمایی می شوند

خدمات وزارت اقتصاد در پنجره ملی دولت هوشمند، مردم را راضی کرده است؟

ابوالفضل پورعرب: عفو محکومان توسط رهبری کام جامعه را شیرین کرد

70 درصد ایرانیان تحت پوشش بیمه‌های اجتماعی/سهم 54 درصدی تامین‌اجتماعی در پوشش بیمه‌های درمانی

یک کارشناس گردشگری: نبود الگویی مشخص گردشگری کشور را با افول همراه کرده است

انتقاد از شهرداری تهران و «ژست خیرانه‌»اش در برابر معلولان

توضیحات تکمیلی سخنگوی قوه قضاییه درباره عفو رهبری دامنه عفو مقام معظم رهبری وسیع است

آب خانه‌های تاریخی شوشتر را با خود خواهد برد؟

نایب رئیس شورای رقابت: ادامه فعالیت سامانه یکپارچه فروش خودرو/ قیمت‌ها واقعی می‌شود

سازوکار اخذ مالیات بر عایدی سرمایه از اشخاص غیرتجاری مشخص شد

پیشنهاد بودجه‌ای به کمیسیون تلفیق؛ افزایش یارانه نقدی از مابه‌التفاوت 2 نرخ تسعیر و نیما

سیگنال سلیمانیه به بازار دلار

«کاپیتولاسیون»، «آپارتاید»، یا تلاش برای مولدسازی اموال دولت/ آیا «ناقوس مرگ مجلس» به صدا در آمده است؟

رقم عیدی امسال کارگران مشخص شد/ فرمول محاسبه عیدی را ببینید

فیبر نوری چیست و چه کاربردهایی دارد؟

اجرای کشت فراسرزمینی چه مزایایی برای کشور دارد؟

ایران 34 میلیون گیمر دارد

در مقاطع کاردانی و کارشناسی؛ ثبت نام پذیرش بدون کنکور در دانشگاه آزاد آغاز شد

با حضور در مرقد مطهر بنیان‌گذار کبیر انقلاب؛ نمایندگان مجلس با آرمان‌های امام (ره) و انقلاب تجدید میثاق کردند

واکنش چمران به تعیین بهای خدمات برای قبور/موضوع باید در شورا بررسی شود

اهواز میزبان مسابقات وزنه برداری بانوان کشور ‌‌شد

بازداشت فروشنده سوالات جعلی کنکور در فضای مجازی

نگاهی به انیمیشن بچه زرنگ به قلم حمید عبدالحسینی

رئیس اتحادیه وکلا: اعتراض اگر هم جرم باشد، سیاسی است نه امنیتی

ورود سامانه بارشی به کشور طی فردا/ بارش برف در مناطق سردسیر